Utangulizi
Kuacha kitabu katikati si jambo la aibu, na si lazima liwe kosa. Wasomaji wengi hubeba hatia isiyo ya lazima kwa sababu ya imani zilizojengeka kuhusu nidhamu, ubora wa usomaji, au heshima kwa mwandishi. Ukweli ni kwamba kila kitabu hakiwafai wasomaji wote kwa wakati wote. Ukisoma kwa makusudi, unaweza kuamua kuendelea, kupumzika, au kuacha bila kuvunja uhusiano wako na kusoma.
Kwa nini kuacha kitabu katikati si lazima iwe kosa
Kuacha kitabu katikati kunaweza kuwa uamuzi wa busara unapolinda muda, nguvu ya umakini, na hamasa ya kusoma. Kusoma si adhabu; ni mazungumzo kati ya msomaji, wakati alionao, na maandishi aliyochagua. Kitabu kisipokutana na hitaji lako la sasa, kuendelea kwa lazima si ushindi wa lazima.
Wakati mwingine tatizo si ubora wa kitabu, bali ni muktadha. Unaweza kuwa umechagua kazi nzito wakati unahitaji kitu chepesi, au simulizi ya polepole wakati unahitaji kasi. Hilo halikufanyi kuwa msomaji dhaifu. Linamaanisha tu kuwa uchaguzi wa sasa haujalingana na hali yako ya sasa.
Pia ni muhimu kutofautisha kati ya:
- kitabu kisichoendana nawe sasa,
- kitabu kinachohitaji muda mwingine,
- na kitabu ambacho kweli hakikufai.
Ukiweza kuona tofauti hizi, kuacha kitabu katikati kunakuwa chombo cha kuchagua vizuri, si ishara ya kushindwa.
Mith 1: Ukianza kitabu, lazima ukimalize
Imani kwamba kila kitabu kilichoanzishwa lazima kimalizwe inaonekana ya kinidhamu, lakini mara nyingi humfunga msomaji kuliko kumjenga. Kukamilisha kila kitu si sawa na kusoma kwa ubora. Wakati mwingine kuendelea ni uaminifu kwa kanuni; wakati mwingine kuacha ni uaminifu kwa mahitaji yako halisi.
Wazo hili hutokana na mtazamo wa kwamba kuacha ni sawa na kukata tamaa. Lakini kusoma si orodha ya kazi za lazima. Ni mchakato wa kuchagua, kutathmini, na kuhusisha. Ikiwa kitabu hakikupi unachotafuta, kukisukuma hadi mwisho kunaweza kukuweka mbali na kitabu kingine ambacho kingekunufaisha zaidi.
Hili linaonekana sana kwa wasomaji wanaotaka “rekodi safi” ya vitabu walivyomaliza. Lakini idadi ya vitabu vilivyokamilika haisemi kila kitu kuhusu kina cha usomaji wako. Msomaji anaweza kumaliza vitabu vingi bila kufaidika sana, au akaacha kadhaa na bado akajenga uelewa bora wa anachopenda na anachohitaji.
Ishara kwamba si lazima uendelee
- Unalazimika kusoma bila hamu kwa muda mrefu.
- Unarudia kurasa bila kuelewa au kukumbuka.
- Kusoma kitabu hicho kunakuzuia kusoma kabisa.
- Sababu ya kuendelea ni hatia pekee, si manufaa.
Mith 2: Kuacha kitabu kunamaanisha hupendi kusoma
Kinyume chake, watu wengi wanaopenda kusoma sana ndio hujifunza kuacha vitabu visivyowafaa. Hilo si chuki kwa kusoma; ni heshima kwa muda wa kusoma. Msomaji anayechagua kwa makusudi mara nyingi hulinda furaha yake ya kusoma kuliko yule anayevumilia kila kitu.
Kupenda kusoma hakumaanishi kupenda kila kitabu. Kuna tofauti kubwa kati ya kupenda tendo la kusoma na kuvutiwa na kitabu fulani. Unaweza kuwa msomaji mwenye bidii na bado usipatane na mtindo wa mwandishi, kasi ya simulizi, sauti ya mhusika, au mpangilio wa hoja.
Kwa kweli, kulazimisha kitabu kisichokufaa kunaweza kuharibu uhusiano wako na kusoma. Badala ya kukukutanisha na mawazo mapya, kinaanza kuonekana kama mzigo. Hapo ndipo wasomaji wengi huingia katika ukimya wa usomaji: si kwa sababu hawapendi vitabu, bali kwa sababu walibaki na vitabu visivyowapa sababu ya kuendelea.
Mith 3: Msomaji mzuri huvumilia hadi mwisho
Kuvumilia hadi mwisho si kipimo cha pekee cha ubora wa usomaji. Msomaji mzuri si lazima awe anayemaliza kila kitabu, bali anayejua kwa nini anasoma, anatafuta nini, na ni lini maandishi hayampeleki tena huko. Uamuzi makini ni wa thamani kuliko uvumilivu usio na sababu.
Mith hii mara nyingi hujengwa juu ya taswira ya msomaji “makini” ambaye hashindwi na kitabu chochote. Lakini kusoma si mashindano ya kujitesa. Wakati mwingine kuendelea kunafaa kwa sababu kitabu kina changamoto yenye matunda. Wakati mwingine hakifunguki kwako hata baada ya juhudi za kutosha.
Swali la msingi si, “Je, nimevumilia?” bali:
- Je, ninajifunza kitu?
- Je, ninaguswa au kuchochewa kufikiri?
- Je, ugumu huu una tija?
- Je, nikiendelea, kuna sababu iliyo wazi?
Ukijibu maswali haya kwa uaminifu, utaona kwamba ubora wa msomaji hauko tu kwenye kumaliza, bali kwenye uwezo wa kutambua aina ya thamani iliyopo au isiyopo.
Mith 4: Kitabu kigumu kikikuacha, tatizo ni lako
Si kweli kwamba kila unaposhindwa kuendelea na kitabu kigumu, basi uwezo wako ndio mdogo. Ugumu unaweza kutoka kwa lugha, muundo, kasi, matarajio yasiyolingana, au tu wakati usio sahihi. Kitabu kizuri kwako leo si lazima kiwe kile kinachokufaa katika kila msimu wa maisha.
Baadhi ya vitabu vinahitaji maandalizi ya aina fulani: subira zaidi, umakini zaidi, au shauku ya mada husika. Ukiingia bila hayo, unaweza kuhisi umebanwa. Hilo halimaanishi huwezi kukisoma kabisa. Inaweza kumaanisha bado hujakutana nacho kwa mazingira yanayokifaa.
Njia bora si kujihukumu haraka, bali kujiuliza: 1. Je, ugumu unatokana na mada au namna ya uandishi? 2. Je, nina muda na umakini unaohitajika sasa? 3. Je, ningefaidika zaidi nikikiahirisha kuliko kukisukuma?
Kujua kwamba “sio sasa” pia ni aina ya hekima ya usomaji.
Mith 5: Kuacha kitabu ni kupoteza muda na pesa
Kuendelea na kitabu kisichokufaa kwa sababu tayari umeanza hakurejeshi muda au gharama. Mara nyingi huongeza tu hasara ya umakini na hamasa. Ukigundua mapema kuwa kitabu hakina nafasi katika wakati wako wa sasa, kuacha kunaweza kuwa njia ya kupunguza upotevu, si kuuzidisha.
Hii ni ile hali ambapo watu hushikilia uchaguzi wa zamani kwa sababu tayari wamewekeza ndani yake. Lakini usomaji bora hauongozwi na kile kilichokwisha kutumika; huongozwa na kile kinachoweza kuwa na maana kuanzia sasa. Ukibaki kwa sababu ya “tayari nimefika hapa,” unaweza kufunga muda ambao ungefanya kazi bora mahali pengine.
Jedwali: Kuendelea kwa lazima vs kuacha kwa makusudi
| Hali | Kuendelea kwa lazima | Kuacha kwa makusudi |
|---|---|---|
| Msukumo mkuu | Hatia | Uwazi wa lengo |
| Athari kwa hamasa | Mara nyingi hushuka | Mara nyingi hulindwa |
| Uhusiano na muda | Hushikilia kilichopita | Huthamini kilichobaki |
| Nafasi ya kitabu kingine | Hupungua | Huongezeka |
| Hisia baada ya kusoma | Kuchoka au kujilazimisha | Nafasi ya kuchagua upya |
Mith 6: Ni lazima umalize ili uwe na maoni halali
Huhitaji kila mara kumaliza kitabu ili kusema hakikukufaa. Kilicho muhimu ni kuwa mwaminifu kuhusu upeo wa uzoefu wako. Unaweza kusema hukukimaliza, ukaeleza kwa nini uliishia njiani, na bado ukatoa maoni ya heshima kuhusu kilichokufaa au kutokukufaa.
Kinachopaswa kuepukwa si kuacha, bali kutoa hukumu pana kupita uzoefu wako. Kwa mfano, ni sawa kusema:
- “Sauti ya uandishi haikunivutia.”
- “Kasi ilinifanya nipoteze hamu.”
- “Nadhani sikukutana na kitabu hiki kwa wakati unaofaa.”
Lakini si busara kudai kwa uhakika kwamba kitabu “hakina thamani kabisa” ikiwa hukukisoma hadi mwisho. Maoni halali yanahitaji mipaka iliyo wazi. Heshima hiyo humsaidia msomaji mwingine kuelewa mtazamo wako bila kupotoshwa.
Jinsi ya kuamua kama uendelee au uache
Kuacha kitabu katikati kunakuwa rahisi unapokuwa na vigezo vinavyoeleweka. Badala ya kuongozwa na hisia za hatia, tumia maswali machache ya vitendo. Hivyo utaona ikiwa unahitaji muda zaidi, mapumziko, au uamuzi wa kuachana nacho kabisa.
Jiulize maswali haya
- Nilisoma kitabu hiki kwa sababu gani?
- Je, sababu hiyo bado ipo?
- Je, ninakataa kitabu, au ninakataa hali yangu ya sasa?
- Je, nina hamu ya kurudi baadaye?
- Je, kuendelea kutanisaidia, au kunanizuia kusoma kitu kingine?
Chaguzi tatu zenye afya
-
Endelea
Kama kitabu kina changamoto yenye maana na bado kinafanya kazi kwa lengo lako. -
Kiahirishe
Kama unaona thamani, lakini si katika muda huu. -
Kiache
Kama hakikupi uzoefu, maarifa, au hamasa ya kuendelea.
Mfumo huu unaondoa mtazamo wa kushinda au kushindwa. Badala yake, unarudisha usomaji kwenye kusudi lake: kukutana na maandishi kwa namna inayokufaa.
Muhtasari wa haraka
Kwa kifupi, kuacha kitabu katikati si kosa la moja kwa moja. Huwa tatizo tu pale unapofanya hivyo bila kutafakari kabisa, au unapogeuza tabia hiyo kuwa kisingizio cha kukimbia kila changamoto. Lakini kama umechunguza sababu zako kwa uaminifu, kuacha kunaweza kuwa ishara ya ukomavu wa usomaji.
Mambo ya kukumbuka:
- Si kila kitabu ni cha kila msomaji.
- Si kila wakati ni wakati sahihi wa kila kitabu.
- Kumaliza si kipimo pekee cha usomaji mzuri.
- Maamuzi ya makusudi hulinda furaha ya kusoma.
- Kuacha leo hakumaanishi kutorejea kesho.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Je, kuacha kitabu katikati kunanifanya nisiwe na nidhamu?
Si lazima. Nidhamu ya kweli si kulazimisha kila kitu, bali kujua lengo lako na kuliheshimu. Ukiamua kwa makusudi kwamba kitabu hakikufai sasa, huo unaweza kuwa uamuzi wa nidhamu kuliko kuendelea bila sababu iliyo wazi.
Ni lini ni bora kukiahirisha badala ya kukiacha kabisa?
Kukiahirisha hufaa unapohisi kitabu kina thamani lakini hali yako ya sasa haikifungui vizuri. Labda unahitaji muda zaidi, aina tofauti ya umakini, au tu hamu ya mada hiyo irudi. Hapo kuahirisha ni bora kuliko kulazimisha.
Je, ni sawa kuwa na vitabu vingi visivyokamilika?
Ndiyo, mradi havikuzuii kusoma kwa furaha na kwa kusudi. Orodha ya vitabu visivyokamilika si kosa lenyewe. Muhimu ni kujua kwa nini kila kimoja kilisimama: kiliachwa, kimeahirishwa, au bado kinangoja muda wake.
Nawezaje kuacha bila kujisikia vibaya?
Jiambie ukweli wazi: hujaacha kusoma, umeacha chaguo ambalo halikukufaa kwa sasa. Ukiweka sababu yako kwa maneno machache, hatia hupungua. Mara nyingi ukijipa ruhusa hiyo, hamasa ya kusoma hurudi haraka zaidi.
Hitimisho
Mwisho wa yote, kuacha kitabu katikati si kosa la kimaadili wala ushahidi wa kushindwa kusoma. Ni uamuzi unaoweza kuwa wa busara, wa heshima kwa muda wako, na wa kulinda uhusiano wako na vitabu. Soma kwa makusudi, si kwa hatia. Ukikiona kitabu hakikufai sasa, ruhusu kuendelea baadaye au kuachana nacho kabisa kwa amani.
Ikiwa mada hii imekusaidia, jiulize swali moja leo: ni kitabu gani unachokibeba kwa hatia badala ya kwa hamu? Jibu hilo linaweza kubadilisha namna unavyosoma kuanzia sasa.
